U junu ove godine, Svalbardski globalni trezor sjemena dobio je novog koordinatora, Fuada Gašija, poznatog po optimističnom pristupu prema ovoj instituciji, koja se često naziva “Trezor sudnjeg dana”. Gaši ovu ustanovu doživljava kao “spremište znanja”, koje čuva biodiverzitet poljoprivrednih kultura i genetski materijal koji bi mogao biti ključan za prehrambene potrebe ljudskog društva.
Fuad Gaši, 46-godišnji profesor genetike i oplemenjivanja biljaka, rođen je u Bosni i Hercegovini. Tokom rata devedesetih godina, kao izbjeglica, preselio se u Švedsku, odakle se kasnije vratio da studira poljoprivredne nauke i genetiku, a danas je zaposlen na Univerzitetu u Sarajevu. Tokom svoje karijere, posvećen je radu sa sjemenjskim bankama i bio je ključna figura u projektu SEEDnet, usmjerenom na razvoj banaka gena u jugoistočnoj Evropi. Godine 2008. osnovao je prvu banku gena u BiH, ali se tokom pandemije suočio s finansijskim izazovima.
Vezano za svoj novi položaj, Gaši je istakao da je njegov prethodnik, Osmund Asdal, ohrabrio da pošalje duplikate sjemena iz Sarajeva u norveški trezor. S obzirom na to da je sada na čelu Svalbardskog trezora, opisuje prve mjesece svog mandata kao veoma uzbudljive i dinamične. U svom nedavnom izlaganju na Food Summitu u Valenciji, naglasio je važnost raznolikosti poljoprivrednih kultura za stabilnost prehrambenih sistema i prilagođavanje budućih kultura novim klimatskim uslovima.
Gaši se prvi put susreo sa Svalbardskim trezorom 2024. godine dok je dostavljao sjeme za pohranu, a svoja iskustva s unutrašnjim čuvanjem sjemena opisuje kao posebno i impresivno. Trezor, otvoren 2008. godine, smješten je visoko iznad nivoa mora kako bi bio zaštićen od podizanja nivoa mora usljed klimatskih promjena, a trenutno sadrži više od 1,4 miliona uzoraka sjemena, s kapacitetom od ukupno oko 4,5 miliona uzoraka.
Važna funkcija ovog trezora je zaštita genetskog materijala koji se čuva u sjemenskim bankama širom svijeta, gdje države moraju ispuniti određene uslove prije pohrane sjemena. Kako bi se izbjeglo da sav genetski materijal bude pohranjen na jednom mestu, Gaši naglašava: “Ne želimo staviti sve sjeme u jednu korpu.” Materijal pohranjen u trezoru, čuva se na temperaturi od -18 stepeni Celzijusa, dok su banke gena odgovorne za uzgoj i provjeru klijavosti sjemena.
Gubitak čak i jedne sorte sjemena može značiti gubitak potencijala za razvoj novih otpornih vrsta usjeva, što je od suštinskog značaja za budućnost prehrambene sigurnosti. Gaši naglašava važnost očuvanja i znanja vezanog uz uzgoj biljaka, ističući da je najbolja banka sjemena ona koja najbolje razumije materijal koji čuva.
Unatoč naporima da se očuva biodiverzitet u trezoru, Gaši upozorava da ovo nije dovoljno i da biodiverzitet mora ostati prisutan na poljima. “Potrebna nam je ta raznolikost,” ističe on, kako bi se osigurala otpornost poljoprivrednih kultura suočenih s globalnim izazovima, poput klimatskih promjena i tehnologije koja može utjecati na prirodu.
Bosanski.info
