Počela operacija „Neretva ’93“: Cilj bio deblokirati Mostar i potisnuti snage HVO-a

Operacija „Neretva ’93“, jedna od najvećih ofanzivnih operacija Armije Republike Bosne i Hercegovine protiv snaga Hrvatskog vijeća obrane (HVO) tokom rata u Bosni i Hercegovini, počela je u septembru 1993. godine.

Za realizaciju operacije bilo je ključno savjetovanje vojnog vrha Republike Bosne i Hercegovine održano 21. i 22. augusta 1993. godine u Zenici. Tada je naređeno zauzimanje sela Vrdi, koje je imalo veliki značaj za odbranu Mostara, deblokada Donje i Gornje Drežnice, kao i puta Jablanica – Mostar, te rješavanje situacije na području Prozora.

Planirano je izvođenje šire ofanzive na području od Bugojna do Mostara, uz angažman snaga 3., 4. i 6. korpusa Armije RBiH. U pripremama su angažirane i jedinice 1. korpusa, odnosno snage koje su izvučene iz opkoljenog Sarajeva.

Iako bivši komandant Armije RBiH Sefer Halilović početak operacije u svojim zapisima smješta u 12. septembar 1993. godine, manji napadi zabilježeni su već 6. septembra, posebno na položaje HVO-a u Vrdima.

Borbe na području Mostara i Drežnice

Prema Halilovićevom opisu operacije, 12. septembra počeli su napadi na više pravaca. Dan kasnije jedinice su krenule u izvršavanje zadataka, dok je Prozorski bataljon ušao u Uzdol, ali je oko 11 sati potisnut u protivnapadu snaga HVO-a.

U narednim danima borbe su se intenzivirale na području Mostara. Napad Armije RBiH na tom području počeo je 14. septembra, a borbe su nastavljene i narednog dana. Snage Armije RBiH uspjele su deblokirati Drežnicu i potisnuti snage HVO-a s tog područja.

Do 16. septembra Armija RBiH ostvarila je napredovanje i na području općine Rama-Prozor.

Međutim, ofanziva nije ostvarila svoj glavni cilj – deblokadu Mostara. Snage Armije RBiH nisu uspjele slomiti otpor HVO-a na Vrdima i Humu, što je ograničilo mogućnost nastavka operacije u planiranom obimu.

Prema podacima Armije RBiH, operacija je službeno završena 4. oktobra 1993. godine, iako su borbe na mostarskom području nastavljene i tokom oktobra, posebno oko položaja HVO-a u Vrdima.

Zločini u Grabovici i Uzdolu

Tokom perioda operacije počinjeni su i ratni zločini nad civilima.

U Grabovici, selu na području Mostara, 8. ili 9. septembra 1993. godine ubijeno je najmanje 13 hrvatskih civila. Za zločin su bili odgovorni pripadnici 9. brigade 1. korpusa Armije RBiH i drugi pripadnici Armije RBiH.

Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju (MKSJ) u predmetu protiv Sefera Halilovića zaključio je da Tužilaštvo nije dokazalo van razumne sumnje da je preostalih 14 osoba navedenih u optužnici ubijeno od pripadnika Armije RBiH u Grabovici u relevantnom periodu. Pretresno vijeće također je konstatovalo da je šest navodnih žrtava prethodno povučeno iz optužnice.

Zločin nad hrvatskim civilima počinjen je i u Uzdolu. Prema dostupnim sudskim i historiografskim podacima, 14. septembra 1993. godine pripadnici Armije RBiH ubili su veći broj civila i pripadnika HVO-a.

Operacija „Neretva ’93“ ostala je jedna od najznačajnijih vojnih operacija Armije RBiH u srednjoj i sjevernoj Hercegovini tokom 1993. godine. Iako je na pojedinim pravcima ostvareno značajno teritorijalno napredovanje, ključni cilj – deblokada Mostara – nije ostvaren.